සීතාවක රාජ්යයේ විශිෂ්ටතම බැලුම්ගල් අතර පිහිටි වෙහෙරකඩගල ජාත්යන්තර බෞද්ධ මධ්යස්ථානය
සීතාවක රාජ්යයේ පිහිටි විශිෂ්ටතම බැලුම්ගල් අතරින් එකක් වන වෙහෙරකඩගල ජාත්යන්තර බෞද්ධ මධ්යස්ථානය, අතිශය මනරම් ස්වභාවික පරිසරයකින් වට වූ ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් ස්ථානයකි. මායාදුන්නේ රජුටත් සීතාවක රාජසිංහ රජුටත් පෘතුගීසීන්ගෙන් රාජ්යය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා මෙම ස්ථානය අතිශයින් වැදගත් බලකොටුවක් මෙන්ම බැලුම්ගලක් ලෙසද භාවිතා වූ බවට සාධක දක්නට ලැබේ.
මෙම බැලුම්ගලේ සිට අවට ප්රදේශය නිරීක්ෂණය කළ විට, සීතාවක රජමාලිගා පරිශ්රය, ඒ අවට ගලා යන ගංගාව, ගංගාව ආශ්රිත මාර්ග මෙන්ම ඈත සිට පැමිණෙන සටන් කණ්ඩායම් හෝ සතුරු හමුදා පවා පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කිරීමේ හැකියාව තිබුණි. එබැවින් මෙම ස්ථානය රාජ්ය ආරක්ෂාව සඳහා ඉතා වැදගත් නිරීක්ෂණ මධ්යස්ථානයක් ලෙස ක්රියා කළ බව පැහැදිලි වේ.
වෙහෙරකඩගල පුදබිම සහ ජාත්යන්තර බෞද්ධ මධ්යස්ථානය පිළිබඳව අප විසින් විවිධ ගවේෂණයන් සිදු කළ අතර, පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ ද මෙහි විශේෂ ගවේෂණයක් දියත් කරන ලදී. එම ගවේෂණයේදී මෙහි පිහිටි ස්ථාන කිහිපයක් ප්රාග් ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් ස්ථාන බව හඳුනා ගැනීමට හැකි විය.
විශේෂයෙන්ම මෙහි හමු වන තිරිවානා ගල් පතුරු, ප්රාග් ඓතිහාසික මානවයාගේ ජීවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂි ලෙස සැලකිය හැකිය. මෙම තිරිවානා ගල් පතුරු භාවිත කරමින් මුල්කාලීන මානවයා දඩයම් කිරීම සඳහා අවශ්ය ගල් ආයුධ නිර්මාණය කළ බවට විශ්වාස කළ හැකිය. ශ්රී ලංකාවේ ප්රාග් ඓතිහාසික මානවයාගේ ඉතිහාසය වසර දහස් ගණනකටත්, ඇතැම් සාධක අනුව ලක්ෂයකට අධික කාලයකටත් ඈතට දිව යයි.
එම ඓතිහාසික සාධක අතර වෙහෙරකඩගල ජාත්යන්තර බෞද්ධ මධ්යස්ථානය අවට පිහිටි “සඳගල” නම් ස්ථානය සුවිශේෂී ස්වභාවික පරිසරයකින් හා අතිවිශිෂ්ට ජෛව විවිධත්වයකින් සමන්විත බව අපගේ ගවේෂණයේදී අනාවරණය විය. වර්තමානයේ මෙම සඳගල ප්රදේශය පුළුල් නිම්නයකින් සමන්විත අතර, එහි උස ස්ථානයකට නැගී සිටින විට අවට ප්රදේශයම ඉතා පැහැදිලිව දර්ශනය වේ.
මෙම භූමි පිහිටීම හේතුවෙන් ඉර එළිය, සඳ එළිය මෙන්ම ඈත දුර නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ද මෙම ස්ථානය ඉතා සුදුසු වූ අතර, එය ඉතිහාසය පුරාම වැදගත් නිරීක්ෂණ මධ්යස්ථානයක් ලෙස සේවය කර ඇති බව පෙනී යයි.
අපගේ අදහස අනුව වෙහෙරකඩගල පුදබිමේ ඉතිහාසය සීතාවක රාජ්ය සමයටත්, මායාදුන්නේ රජුගේ පාලන සමයටත් වඩා ඈත අතීතයකට දිව යන බව පෙනේ. මෙහි හමු වන තිරිවානා ගල් පතුරු හා ඒවායෙන් නිර්මාණය කරන ලද ගල් මෙවලම් මඟින්, අතීත මානවයා සිය දඩයම් කටයුතු සඳහා මෙම ස්ථානය භාවිත කළ බවට සාධාරණ නිගමනයකට එළඹිය හැකිය.