සීතාවක රාජධානියේ රජමාලිගාව
සීතාවක මායාදුන්නේ රජතුමා සහ සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා යන ප්රතාපවත් පාලකයන් දෙදෙනා තම රාජ්ය පාලන මධ්යස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය භාවිතා කරමින් ජීවත් වූහ. එක් පසෙකින් සීතාවක ගඟ ගලා බසින අතර, ගඟේ දකුණු ඉවුරේ බරන්දි කෝවිල සහ වම් ඉවුරේ බිරන්දි කෝවිල පිහිටා තිබුණි. ඒ අසල සීතාවක රජමාලිගාව ද පිහිටා තිබුණේය.
මෙම රජමාලිගාවේ පැවති ගොඩනැගිලිවල පාෂාණමය අවශේෂ පසුකාලීනව පෘතුගීසීන් සහ ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකළ බලකොටු සඳහා භාවිතා කර ඇත. එහෙත් එම බලකොටුවලට පෙර එම ස්ථානයේ පැවතියේ ඉතා අලංකාර ශිල්පීය නිර්මාණයන්ගෙන් සමන්විත විශිෂ්ට රජමාලිගාවකි.
සීතාවක මායාදුන්නේ රජතුමා සහ සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා වසර අසූවකට අධික කාලයක් මෙම ස්ථානය තම පාලන මධ්යස්ථානය හා ක්ෂේමභූමිය ලෙස පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. මෙම රජමාලිගාව ප්රදේශයේ උසම ස්ථානයක, උස් භූමියක ඉදිකර තිබුණි. එයට ළඟා වීම සඳහා ඝන වනාන්තරයක් මැදින් ගලා යන ගංගාවක් තරණය කිරීමට සිදුවිය.
රජමාලිගාවට සෘජුව මුහුණලා බැලුම්ගල පිහිටා තිබුණි. එම ගල මතට නැඟි විට කොළඹ දක්වා දර්ශනය වූ බව සඳහන් වේ. සතුරු සේනාංකවල පැමිණීම නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා මෙම බැලුම්ගල භාවිතා කර ඇති අතර, පණිවිඩකරුවන් ද එහි රැඳී සිට ඇත. සතුරු සේනා පැමිණෙන විට රතු පැහැති කොඩියක් ද, මිතුරු සේනා පැමිණෙන විට සුදු පැහැති කොඩියක් ද ඔසවා රජමාලිගාව වෙත පණිවිඩ ලබා දී ඇත.
පසුව මෙම ස්ථානය පෘතුගීසීන්ගේ අත්පත් කර ගැනීමට ලක්ව ඔවුන්ගේ පාලන මධ්යස්ථානය බවට පත්විය. ඉන් අනතුරුව ලන්දේසීන් ශ්රී ලංකාව ආක්රමණය කිරීමෙන් පසු පෘතුගීසීන් සමඟ සටන් කර මෙම බලකොටුව අත්පත් කර ගත්හ. පසුව ඔවුන් කබොක් ගල් යොදා අඩි සියයක් දිග, අඩි දහඅටක් පළල සහ අඩි අටක් උස විශාල බලකොටුවක් ඉදිකර ඇත.
එම බලකොටුව වටා මුර අට්ටාල හතරක්, එනම් බැස්ටියන් හතරක්, ඉදිකර තිබූ අතර, සෑම මුර අට්ටාලයකම කාලතුවක්කු දෙක බැගින් සවි කර තිබූ බව සඳහන් වේ. එම මුර අට්ටාල ගාල්ල, කොළඹ, රයිට්ලොග් සහ ලුසියා යන නම්වලින් හැඳින්වුණි. මෙම නම් අතරින් කිහිපයක් පෘතුගාලයේ නගර නාමයන් වන අතර අනෙක්වා ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන පෘතුගීසි පාලන මධ්යස්ථානවල නාමයන් වේ. ඒ අනුව බලකොටුවේ කොටස් අදාළ දිශාවන්ට අනුව සැලසුම් කර ඇත.
මෙම බලකොටුව දිනකට පැය විසිහතර පුරාම මුරකාවල් යොදා ආරක්ෂා කර තිබූ අතර, එහි ලුණු, වෙඩිබෙහෙත්, මස්, වයින්, මිදි, ආහාර ද්රව්ය, ඖෂධ සහ පුවක් වැනි භාණ්ඩ ගබඩා කර තිබුණි. මෙම සියලු ද්රව්ය මුල් කාලයේදී කැළණි ගඟ ඔස්සේ ඔරු සහ පාරු මඟින් ප්රවාහනය කර ඇත.
සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා තම යුධ කටයුතු මෙහෙයවීම සඳහා තෝරාගෙන තිබුණේ ද මෙම ස්ථානයයි. වර්තමානයේ පවා, පසුව ඉදිකළ මාර්ග සහ වෙනස්කම් නොසලකා බැලූ විට, මෙම රූස්ස වනාන්තරය තුළ සීතාවක මායාදුන්නේ සහ සීතාවක රාජසිංහ රජවරුන් තම යුධ ජයග්රහණ සඳහා මෙම භූමිය උපායමාර්ගික වශයෙන් භාවිතා කළ බව පැහැදිලි වේ.
එබැවින්, ඉදිරියේදී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්යාත්මක කැණීම් සිදු කර, එහි වටිනා උරුමය මතුකර සංරක්ෂණය කර, අනාගත පරම්පරාව වෙත දායාදයක් ලෙස භාර දීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
රාජසිංහ රුක් සොහොන
සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා කන්ද උඩරට ආක්රමණය කර ආපසු පැමිණෙන ගමනේදී, බලන සටනේදී විමලධර්මසූරිය රජතුමා අතින් පරාජයට පත්විය. එම පරාජයෙන් පසු ඔහු නැවත තම රාජධානිය බලා පසුබැසීමට සිදු විය.
බලන සටනින් අනතුරුව පරාජයට පත් වූ සීතාවක සේනාව පහළට පසුබැස ගොස්, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමාගේ රාජකීය උයන වූ පෙතන්ගොඩ උයන වෙත ළඟා වූ බව සඳහන් වේ. මෙම උයනේ ශ්රී ලංකාවේ වෙනත් ප්රදේශවල නොපැවති, එම ස්ථානයේ පමණක් වගා කළ විශේෂ කටු උණ පඳුරු වර්ගයක් පැවති බව කියැවේ. මෙම උණ වර්ගය දකුණු ඉන්දියාවෙන් රාජකීය උයන සඳහා ගෙන්වා තිබූ බව ද පැවසේ.
උයන ඉතා අලංකාර ලෙස සකස් කර තිබුණද, එහි තිබූ කටු උණ පඳුරක කටුවක් සීතාවක රාජසිංහ රජතුමාගේ පාදයට ඇනුණු බව සඳහන් වේ. මෙම සිදුවීම පිළිබඳව විවිධ මතවාද පවතී.
එවකට දොඩම්පේ ගණිතයා ලෙස හැඳින්වූ පුද්ගලයා රජතුමාගේ හිතෛෂී සහ සමීප අනුගාමිකයෙකු වූ බව කියැවේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම අවස්ථාවේදී ඔහු විසින් රජතුමාට හානියක් සිදු කළ බවට ද ජනප්රවාද පවතී. ඒ අනුව අශ්ව බෙටි, ගොම සහ වාගපුල් යන ද්රව්ය මිශ්ර කර පිළියෙල කළ ඖෂධයක් කටුව ඇනුණු පාදයේ තබා බැඳ මතුරනු ලැබූ බව පැවසේ. එම මැතිරීමේදී යම් විෂක් එයට එක් වී තිබෙන්නට ඇතැයි ද කියනු ලැබේ. එම විෂ හේතුවෙන් රජතුමාගේ මරණය සිදු වූ බවට එක් මතයක් පවතී.
තවත් අදහසක් අනුව, කටුව ඇනීමෙන් පසුව ආසාදනයක් හේතුවෙන් පිටගැස්ම රෝගය වැළඳී ඇති අතර, රජතුමා වෙවුලමින් මියගිය බව සැලකේ. ඒ අනුව, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා පිටගැස්ම රෝගය හේතුවෙන් මියගිය බවට ද මතයක් පවතී.
රජතුමා මියගිය පසු, දේහයට අත නොතබා කපා සකස් කරන ලද ඇලක් දිගේ එය රැගෙන ගිය බව ජනප්රවාදවල සඳහන් වේ. වර්තමානයේ ද කැළණි ගඟේ මිටියාවත ආසන්නයේ පිහිටි, රාජසිංහ සොහොන ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය ඉදිරිපිට කපා නිර්මාණය කළ කෘත්රිම ඇලක සලකුණු දැකගත හැකිය.
ඉතිහාසයට අනුව, රජතුමාගේ දේහය අඟුල සමඟ මෙම ස්ථානයට ඔසවාගෙන විත් මිහිදන් කර ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ගල් යොදා නිර්මාණය කර ඇති මෙම ඉදිකිරීම පිළිබඳව තවදුරටත් පර්යේෂණ සිදු කිරීමට පවතී. පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් සිදුකරන කැණීම් හරහා මෙය සත්යවශයෙන්ම සීතාවක රාජසිංහ රජතුමාගේ සොහොන ද යන්න අනාවරණය කර ගැනීමට උත්සාහ දරමින් සිටී.
කෙසේ වෙතත්, ජනප්රවාද සහ දේශීය මතයන්ට අනුව, මෙම ස්ථානය සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා මිහිදන් කළ ස්ථානය ලෙස ජනගත වී ඇත. මේ දැක්වෙන්නේ එම ඓතිහාසික ස්ථානයයි.
මැදගොඩ ශ්රී සත්පත්තිණි දේවාලය
මැදගොඩ ශ්රී සත්පත්තිණි දේවාලයේ ආරම්භය පිළිබඳව ප්රධාන මත දෙකක් පවතී.
පළමු මතයට අනුව, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමාගේ ප්රිය භාර්යාව වූ දොඩම්පේ මල්එතනා කුමාරිහාමි හදිසියේ වියෝ වූ පසු, එම ශෝකය දරාගත නොහැකි වූ රජතුමා ඇයගේ පතිවෘතා දහමට ගෞරවයක් වශයෙන් මෙම දේවාලය ඉදිකර ඇති බව සඳහන් වේ. මේ අනුව, මැදගොඩ ශ්රී සත්පත්තිණි දේවාලය, ඉන්දියාවේ සාජහන් අධිරාජයා තම ප්රිය බිසව වූ මුම්ටාස් මහල් වෙනුවෙන් ඉදිකළ ටාජ් මහල් මන්දිරයට සමාන ආදරයේ සහ ගෞරවයේ සංකේතයක් ලෙස සලකන පිරිසක් ද සිටිති.
දෙවන මතයට අනුව, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා ගොඩබිම් මාර්ගවලට වඩා ගංගා මාර්ග ඔස්සේ ගමනාගමනය සහ ප්රවාහනය සිදු කිරීමට වැඩි ප්රියතාවක් දැක්වීය. එසේ එක් අවස්ථාවක රජතුමා කැළණි ගඟ ඔස්සේ රුවන්වැල්ල දෙසට යාත්රා කරමින් සිටියදී, ඔහු ගමන් කළ රාජකීය යාත්රාවේ අගුල ක්රියා විරහිත වී ඇතැයි ජනප්රවාදවල සඳහන් වේ. කෙසේ උත්සාහ කළද එය නැවත ක්රියාත්මක කිරීමට නොහැකි වූ අවස්ථාවේ, රජතුමා සමඟ සිටි පිරිස අතරින් එක් අයෙකු මෙම ස්ථානයේ පැවති ගරාවැටුණු දේවාලයක් දැක තිබේ.
එම දේවාලයට භාරහාර වුවහොත් අනුහස් ලැබෙන බවත්, සියලු කටයුතු සාර්ථක වන බවත් දැනගත් රජතුමා, මෙම ස්ථානයට පැමිණ දේවාලය අලංකාරව ප්රතිසංස්කරණය කරන බවට භාර වී, තමන්ට මෙම ස්ථානයෙන් නික්ම යාමට අවස්ථාව ලබාදෙන ලෙස ප්රාර්ථනා කළ බව කියැවේ. ඉන් අනතුරුව අගුල ස්වයංක්රීයව ක්රියාත්මක වී යාත්රාව නැවත ගමන් කළ බව මෙම දෙවන මතයේ සඳහන් වේ.
වර්තමානයේ ද පවතින මැදගොඩ ශ්රී සත්පත්තිණි දේවාලය ඉතා අලංකාර දික්ගෙයකින්, කැටයම් කළ ටැම් සහිත මාලිගා ස්වරූප ගොඩනැගිල්ලකින්, හේවිසි මණ්ඩපයකින් සහ ප්රදක්ෂිණා පථයකින් සමන්විත විශිෂ්ට නිර්මාණයකි. මෙම දේවාලයට ගම්බිම් පූජා කරමින්, පෙරහැර පවත්වා පත්තිණි දෙවියන්ට භාරහාර වීමේ සම්ප්රදාය අතීතයේ සිටම පැවති අතර, එය අද දක්වා අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වේ.
විශේෂයෙන්ම, බොහෝ ග්රන්ථවල සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා දුරධාන්ත පාලකයෙකු ලෙස නිරූපණය කළද, එම මතය ප්රශ්න කිරීමට හැකි වැදගත් ස්ථානයක් වන්නේ මැදගොඩ ශ්රී සත්පත්තිණි දේවාලයයි. ඊට හේතුව වන්නේ මෙම දේවාලයේ යාතිකා ආරම්භ කිරීමට පෙර ගනේගොඩ දෙවියන් පිළිබඳ දේව හෑල්ල ගායනා කර, උන්වහන්සේට පින් අනුමෝදන් කිරීමේ සම්ප්රදාය අද දක්වා පැවතීමයි.
දේශීය විශ්වාසයට අනුව, ගනේගොඩ දෙවියන් ලෙස සැලකෙන්නේ සීතාවක රාජසිංහ රජතුමාය. එබැවින්, ඔහු අනිවාර්යයෙන්ම දුරධාන්ත පාලකයෙකු, ආගම් විරෝධියෙකු, පීතෘඝාතකයෙකු හෝ වෙහෙර විහාර විනාශ කළ අයෙකු ලෙස නිශ්චිතව හඳුන්වා දීම අපහසු බව ඇතැමුන්ගේ අදහස වේ.
දේශීය සම්ප්රදායන්ට අනුව, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා විශිෂ්ට පාලකයෙකු මෙන්ම අසමසම රණශූරයෙකු ලෙස සැලකේ. ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ බිහි වූ ශ්රේෂ්ඨතම රණශූරයන් අතර ඔහුට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි වේ. ඔහුට අශ්වයෙකු මත සිට කඩු දෙකකින් සටන් කිරීමටත්, ධාවනය වන එක් අශ්වයකින් තවත් අශ්වයකට පැන සටන් කිරීමටත් අතිවිශිෂ්ට හැකියාවක් තිබූ බව ජනප්රවාදවල සඳහන් වේ.
එමෙන්ම, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා ඊතලයක තුඩ මෙන් සටන් පෙරමුණ ගෙන සතුරා වෙත ප්රථමයෙන්ම ප්රහාර එල්ල කළ රණශූරයෙකු ලෙස ද හැඳින්වේ. අනෙක් සෙබළුන් ඊතලයේ පසුපසින් විහිදෙන හැඩයට සමාන ආකාරයකින් පෙළගැසී සටන් වැදුණු බව ජනප්රවාදවල සඳහන් වේ. එබැවින්, ඔහු ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ බිහි වූ අතිශය ශ්රේෂ්ඨ රණකාමියෙකු ලෙස සැලකේ.
තිඹිරිපොල සිරිපතුල් ගල
තිඹිරිපොල සිරිපතුල් ගලේ ආරම්භය සහ නිර්මාණය පිළිබඳව ජනප්රවාද සහ මතවාද කිහිපයක් පවතී. ඒ අතරින් ප්රචලිත මතයක් සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා හා සම්බන්ධ වේ.
එම ජනප්රවාදයට අනුව, පෘතුගීසි ආක්රමණ සමයේ සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා තම රජමාලිගාවෙන් බැහැරව තිඹිරිපොල රජලෙන නම් ස්ථානයේ රැකවරණය ලබමින් සිටියේය. එම කාලයේදී රජතුමාගේ බිසව දරුවෙකු ප්රසූත කිරීමට ආසන්නව සිටි බව සඳහන් වේ.
දරුවා ප්රසූත වීමට ආසන්න අවස්ථාවේදී බිසවට ශ්රී පාදස්ථානයේ සිරිපතුල වැඳීමට දැඩි ආශාවක්, එනම් දොළදුකක්, ඇති වී තිබුණි. එහෙත් එවකට පැවති අවදානම් තත්ත්වය සහ සතුරු ප්රහාරවල තර්ජනය හේතුවෙන් ඇයට එළියට ගොස් ශ්රී පාදස්ථානය වැඳීමට හැකියාවක් නොතිබුණි.
එම නිසා රජතුමා තම සේවකයන් යොදවා කැළණි ගඟ ආසන්නයේ පිහිටි අලංකාර ස්ථානයක, ශ්රී පාදස්ථානයේ සිරිපතුලේ අනුරුවක් පාෂාණයක කොටවා සකස් කළ බව ජනවහරේ සඳහන් වේ. ඉන් අනතුරුව බිසව එම ස්ථානයට රැගෙන ගොස්, සිරිපතුල වන්දනා කිරීමට අවස්ථාව ලබා දී ඇති බවට දේශීය විශ්වාස පවතී.
මෙම ජනප්රවාදයේ සඳහන් සිරිපතුල් ගල අදටත් එම ස්ථානයේ දැකගත හැකිය. එහි ආසන්නයේම රජලෙන ද පිහිටා ඇති අතර, එය ‘තිඹිරිපොල රජලෙන’ නමින් හැඳින්වේ.
අතීතයේ ‘තිඹිරිගෙය’ නමින් කළුවර කාමරයක් බොහෝ නිවාසවල ඉදිකර තිබූ අතර, එය ප්රසූතිය සඳහා භාවිතා කරන ලදී. එම නිසා ‘තිඹිරිපොල’ යන නාමය සහ මෙම ජනප්රවාදය, සීතාවක රාජසිංහ රජතුමාගේ යුගය හා සම්බන්ධ වූ විශේෂ ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් අද දක්වා රැගෙන එයි.